Mezhep Nedir?

0
318 views


Hep söylenilir; mezhep Arapça ze-he-be kökünden gelen bir kavramdır, kelime anlamı gidilen yol demektir. Mezhep din anlayışındaki farklılaşmalar üzerine kurulur. Biz mezhebi şöyle tanımlarız; mezhepler din anlayışındaki farklılaşmaların kurumsallaşması sonucu ortaya çıkan beşerî oluşumlardır. Bu tanımın içinde şu üç temel unsur vardır:
1. Ortada bir din vardır. Dini anlayan insandır. İnsan anlamaya çalıştıkça farklı anlayabilir. İslam ortak paydası korunabilirse bu farklı anlayışlar zenginlik olur. Yani dinin farklı anlaşılması son derece doğaldır ama İslam ortak paydasını korumak gerekir.
2. Bu anlayışlar tarihsel akış içerisinde kurumsallaşmaya başlar. Süreç içerisinde fikirler değişir, düşünceler farklılaşır ve bazı görüşler/düşünceler toplumda yer bulur ve iz bırakır.
3. Bu kurumsallaşmalar hayatın akışında belirleyici olmaya başlarsa buna mezhep denir.
Din anlayışındaki farklılaşmaların tarihsel akış içerisinde, süreç dahilinde kurumsallaşması sonucunda ortaya çıkan beşerî oluşumlardır. Buradan çıkan sonuç şudur: biz fıkhi ve itikadi mezhepler olmak üzere iki tür mezhepten daha çok söz ederiz, adı ne olursa olsun bütün mezhepler beşer ürünüdür ve asla İslam ile özdeşleştirilemez. Beşer ürünü olmasını doğru anlamak lazım. Şöyle ki Kur’an herhangi bir mezhepten, meşrepten söz etmez. Hz. Peygamberin sağlığında da mezhep, meşrep yoktu. Demek ki bunlar kronolojik olarak sonradan ortaya çıkmıştır. Bunlar tanımın içinde var olan farklı anlayışlara dayalı olarak ortaya çıkmıştır. O zaman açık gerçeği şöyle ifade edelim ki Kur’an’ın her türlü yorumu beşeridir. Hz. Peygamberin yorumları da dahil. Dinin her türlü anlaşılma biçimi beşeridir. Dolayısıyla bu beşerî oluşumlar mezhep adı altında toplumda iz bıraktığı zaman da yine mezhepler beşeri olmuş olur. Yani hiçbir mezhebi İslam ile özdeşleştirmek mümkün değildir.

Prof. Dr. Hasan Onat