Felsefe

Panteizm inancı neden problemlidir?

Panteizm ya da Tümtanrıcılık, evreninin bütünün Allah olduğunu ileri süren felsefi görüştür. Bu görüşe göre her şey Allah’tır; biz insanlar, ağaçlar, doğa yasaları her şey Allah’ın parçasıdır. Panteizm’e göre Allah evrenle özdeştir, ondan ne fazladır, ne azdır. Bu görüşün Batı felsefe tarihinde fazla savunucusu olmamıştır, en meşhur savunucusu ise Spinoza’dır. Panteizm’e yakın görüşler daha ziyade uzak doğu düşüncesi ve dinleri tarafından savunulmuştur. Panteizm çeşitli açılardan çelişkili bir görüştür. Bunlar şu şekilde özetlenebilir:

  1. Panteizm evrenin sonsuzdan beri geldiğini iddia eder. Ancak modern kozmoloji göstermiştir ki evren bundan 14 milyar yıl önce ortaya çıkmıştır. Dolayısı ile panteizm açık bir biçimde modern bilimin verileri ile çelişmektedir; evrenin yaratıcısı ondan bağımsız, zaman ve mekan dışında bir varlık olmak zorundadır. (Detaylı bilgi için: www.bigbang.gen.tr)
  2. Panteizm’in çoğu formuna göre biz yanılsamalarız, gerçekten var olan varlıklar değiliz. Tek bir varlık ve benlik vardır o da Allah’tır. “Ancak ben yanılsamayım, gerçekte yokum” cümlesinin kendisi çelişkili bir cümledir. Ünlü felsefeci Descartes’ın da dikkat çektiği gibi bu cümleyi söylemek, anlamak, bu cümleyi düşünmek için “benim” var olmam şarttır.
  3. Eğer Panteizm doğruysa neden Allah’ın bir parçası olduğumuzu hatırlamıyoruz? Ne oldu da böyle bir yanılgıya düştük? Mükemmel bir varlığın parçaları yanılgıya nasıl düşebilir? Bilgideki eksikliklerimiz, kaygılarımız gibi birçok unsur, kendimizi Allah’ın bir parçası olarak görmenin hatalı olduğunu ortaya koymaya yeterlidir. Allah’ın varlığından şüphe eden bir varlığın Allah’ın parçası olduğunu söylemek, Allah’ın kendi kendinden şüphe duyduğunu söylemektir; bunu hangi akıl kabul edebilir?
  4. Dünyada çeşitli kötülük ve ahlaksızlıkların olduğu açıktır. Sonsuz iyi bir varlığın, parçaları nasıl kötü olabilir? Bir çocuk tecavüzcüsünün sonsuz iyi bir Allah’ın parçası olduğu nasıl savunulabilir? Sonsuz iyi bir İlah’ın parçaları kötü, ya da aşağılık olamaz elbette ki.
  5. Panteizm’e göre evrenin birden fazla varlıklara bölünmüş gibi gözükmesi bir yanılsamadır. Peki ama sonsuz mükemmel, iyi bir İlah, neden böylesi güçlü bir yanılsama yaratsın? Neden kendi parçalarını, ya da kendi kendini kandırsın? Elbette ki böyle bir iddia sonsuz mükemmel İlah imajı ile çelişmektedir.
  6. Kur’an’ın tarif ettiği din panteizm değildir. Dolayısı ile Kuran Allah’ın kitabı ise Panteizm yanlıştır. Dolayısı ile Kur’an’ın Allah’ın kitabı olduğunun her delili, aynı zamanda Panteizm için karşıt delil niteliği taşır.

Panteizm’e çok daha teknik bir sürü itiraz geliştirilebilir. Ancak yukarıda değindiğimiz altı husus, Panteizm’in çelişki ve mantıksızlıklarının anlaşılması için yeterlidir.